Năm nang thứ cấp ở buồng trứng còn đáp ứng bình thường
Thể tích buồng trứng cũng là một yếu tố tiên lượng khả năng đáp ứng của buồng trứng. Thể tích này giảm đi đáng kể mỗi 10 năm, đặc biệt sau tuổi 40 và không liên quan đến tiền sử sinh sản. Sau tuổi mãn kinh thể tích buồng trứng chỉ còn khoảng 8cm3 so với 18cm3 ở tuổi tiền mãn kinh. Siêu âm qua đường âm đạo là phương pháp chính xác nhất có thể xác định thể tích buồng trứng theo công thức tính thể tích ellip: (D1 × D2 × D3 × π/6). Thời điểm đo thể tích buồng trứng cũng vào giai đoạn sớm pha nang noãn.
Đo thể tích buồng trứng với 3 kích thước (D1, D2 trục dọc; D3 trục ngang)
Ngoài ra, sử dụng doppler để khảo sát sự tưới máu ở mô buồng trứng cũng được xem là một yếu tố phản ánh khả năng hoạt động của buồng trứng..png)
.png)
Siêu âm Doppler có hình ảnh mạch máu trong nhu mô ở buồng trứng bình thường (A) và không có gợi ý buồng trứng kém đáp ứng (B)
Theo dõi nang noãn trong kích thích nang noãn/bơm tinh trùng vào tử cung:Những bệnh nhân điều trị vô sinh được chỉ định kích thích nang noãn bằng thuốc để tăng số lượng noãn rụng trong chu kỳ điều trị. Thông tin thu được như số nang, kích thước nang, độ dày và hình thái nội mạc giúp bác sĩ lâm sàng điều chỉnh liều thuốc kích thích. Việc đánh giá tiếp theo thay đổi tùy vào sự đáp ứng của nang noãn cho đến khi nang đạt đến kích thước 16-18mm và nội mạc tương ứng từ 8mm thì chọn thời điểm cho phóng noãn. Tùy vào trường hợp mà chỉ định giao hợp quanh thời điểm rụng trứng, bơm tinh trùng sau lọc rửa vào buồng tử cung. Nếu có trên 3 nang trên 16mm, cần cân nhắc nguy cơ quá kích buồng trứng sau khi tiêm thuốc phóng noãn.
Nang noãn sau kích thích phóng noãn
Thụ tinh trong ống nghiệm: là kỹ thuật hỗ trợ sinh sản với kích thích buồng trứng, chọc hút trứng và thao tác với giao tử bên ngoài cơ thể. Phôi được nuôi cấy trong môi trường ống nghiệm sẽ được chọn lọc để chuyển vào tử cung tiếp tục phát triển. Trong nhiều khâu của thụ tinh ống nghiệm, siêu âm đường âm đạo đóng vai trò then chốt. Nhiều phác đồ khác nhau cũng được áp dụng trong thụ tinh ống nghiệm, trong đó về cơ bản là thuốc nội tiết gây phát triển nang noãn (FSH) và thuốc gây ức chế hoạt động của tuyến yên (GnRHa và GnRHanta). Khi nang đạt đến kích thước trưởng thành, lý tưởng nhất trên 3 nang 18mm đường kính, có thể chỉ định thuốc gây phóng noãn để giúp noãn trưởng thành tối đa trước khi chọc hút.
.png)
Hình: Nang noãn đang được kích thích trong thụ tinh ống nghiệm
Khoảng 36 giờ sau khi tiêm thuốc gây phóng noãn, tiến hành chọc hút trứng để cấy thụ tinh trong ống nghiệm. Tiến hành siêu âm qua đường âm đạo, adaptor mang kim được gắn vào đầu dò. Quan sát các nang qua siêu âm và tiến hành đưa kim vào theo adaptor chọc hút từng nang. Nói chung nên chọn đường chọc kim sao cho có thể hút được nhiều nang, hạn chế tối đa số lần chọc vào buồng trứng.
Sơ đồ minh họa chọc hút trứng qua siêu âm đường âm đạo
Chọc hút trứng dưới hướng dẫn của siêu âm.
Đầu kim là vệt sáng chọc vào nang noãn theo đường dẫn của máy.
Buồng trứng sau khi đã chọc hút noãn
Chuyển phôi được thực hiện khoảng 2-5 ngày sau chọc trứng. Siêu âm đường bụng nhằm xác định mặt cắt dọc giữa của tử cung. Vị trí đặt phôi có thể được đo chính xác cách đáy tử cung khoảng 1cm nhờ vai trò của siêu âm. Ngoài ra, có thể hữu ích khi đánh giá Doppler động mạch tử cung và dưới nội mạc.
Hình: Siêu âm qua đường bụng để xác định vị trí catheter chuyển phôi
Vai trò của siêu âm đối với các biến chứng trong hỗ trợ sinh sản Hội chứng quá kích buồng trứng là một trong những biến chứng đáng ngại nhất của việc kích thích buồng trứng do tình trạng đáp ứng quá mức của buồng trứng đối với FSH ngoại sinh. Siêu âm còn cần thiết để hút dịch báng khi triệu chứng lâm sàng nặng nề như khó thở, căng tức bụng nhiều. Cách thức rút dịch có thể qua đường bụng hoặc qua túi cùng Douglas. Một số biến chứng liên quan đến chọc hút trứng như chảy máu trong và nhiễm trùngvùng chậu hay thậm chí tạo abcess. Các vấn đề này khi nghi ngờ xảy ra đều cần đến vai trò của siêu âm để quyết định chẩn đoán và xử trí.
Rất nhiều nang noãn cũng vượt trội và trưởng thành
do quá kích buồng trứng
Một số biến chứng của thai sớm khá thường gặp hơn ở những trường hợp điều trị vô sinh. Nguy cơ sẩy thai sớm và thai ngoài tử cung thường gặp hơn và cần được đề phòng ở những bệnh nhân này. Ngoài ra, bệnh nhân thụ tinh trong ống nghiệm thường được chuyển nhiều hơn một phôi vào buồng tử cung. Vì thế nguy cơ đa thai cũng cao hơn hay thậm chí có thai trong và thai ngoài đồng thời. Siêu âm sau khi thử thai dương tính 2 tuần là cần thiết để loại trừ những khả năng này. Thăm dò chức năng vòi tử cung qua siêu âm Vô sinh do vòi tử cung chiếm khoảng 35% các trường hợp vô sinh nữ, chủ yếu do tắc nghẽn hay mất chức năng. Việc khảo sát độ thông vòi tử cung thường quy dựa vào phim chụp tử cung – vòi tử cung có bơm thuốc cản quang (hysterosalpingography -HSG) hay nội soi ổ bụng có bơm thuốc. Nói chung phương pháp chụp phim HSG khá đơn giản, không cần nhập viện nhưng giá trị dự báo dương khoảng 84% và giá trị dự báo âm khoảng 94%, gây phơi nhiễm bệnh nhân với tia X, dị ứng iodine, ít thông tin về bệnh lý tử cung như u xơ hay các bất thường buồng trứng hay lạc nội mạc tử cung. Phương pháp phẫu thuật nội soi ổ bụng có thể chẩn đoán chắc chắn tình trạng vòi tử cung, được xem là tiêu chuẩn vàng nhưng đây là một phẫu thuật thật sự, cần gây mê toàn thân, nhập viện, tốn kém và đau sau mổ. Những năm gần đây, phương pháp HyCoSy (hysterosalpingo Contrast Sonography – HyCoSy), với nhiều điểm ưu việt đã được chỉ định rộng rãi hơn. HyCoSy là phương pháp siêu âm tử cung – vòi tử cung qua đường âm đạo kết hợp bơm thuốc cản âm với dung dịch galactose (Echovist) sau đó theo dõi sự lưu thông của dịch qua vòi tử cung nhờ vào đường hồi âm sáng bên trong lòng vòi. Nếu hỗ trợ Doppler màu sẽ thu được nhiều hình ảnh rõ nét hơn. Phương pháp HyCoSy cho phép khảo sát toàn bộ cơ quan vùng chậu, đánh giá tử cung về kích thước, cấu trúc bất thường như u xơ, polyp dưới niêm mạc, đánh giá buồng trứng về kích thước, vị trí, nang noãn, lạc nội mạc tử cung, khối u nếu có và đặc biệt đánh giá vòi tử cung trong quá trình động đem lại nhiều thông tin về chức năng vòi. HyCoSy hoàn toàn có thể thực hiện ngay tại phòng siêu âm phụ khoa, không gây đau, ít tốn kém với giá trị dự báo dương đến 89% và giá trị dự báo âm đến 98%. Kỹ thuật HyCoSy được thực hiện vào thời điểm sau sạch kinh 2-3 ngày, và đảm bảo không có viêm nhiễm đường sinh dục, hoặc đã điều trị ổn định; Không rong kinh rong huyết. Bệnh nhân nên được dùng thuốc giảm go và giảm đau trước khi thực hiện thủ thuật. Kháng sinh uống nên dùng trong 5 ngày kể từ ngày thực hiện thủ thuật.
Thuốc cản âm đi qua vòi tử cung với siêu âm 2 chiều
Tiến hành bơm chậm nước muối sinh lý vào buồng tử cung qua sonde foley đồng thời quan sát trên siêu âm để đánh giá hình thái buồng tử cung và các bất thường của tử cung nếu có như polyp buồng tử cung, u xơ dưới niêm mạc. Tiếp tục bơm dung dịch chứa khí qua sonde foley để khảo sát sự lưu thông qua vòi tử cung. Nghiêng đầu dò âm đạo tìm đến vị trí sừng tử cung và theo vòi tử cung đến buồng trứng. Vòi trứng thông thì dung dịch sẽ hiện lên dưới siêu âm bằng một đường cản âm sáng và sau đó sẽ bao quanh lấy buồng trứng và làm đầy túi cùng bên.
Siêu âm Doppler màu với HyCoSy
Kết quả dương tính với thuốc thông ra vòi tử cung vào vùng chậu
